Mieszkańcy Żywiecczyzny, a w szczególności Żywca i Gmin Radziechowy Wieprz, Węgierska Górka oraz Rajcza, od dekad mijają na polach i obrzeżach lasów charakterystyczne, betonowe kręgi wystające z ziemi. Dla wielu to stały element krajobrazu, dla innych – zagadkowe pamiątki przeszłości. Te niepozorne obiekty to tzw. kochbunkry, niemi świadkowie dramatycznych wydarzeń z końcowego etapu II wojny światowej.

Forteca na zapleczu frontu

Historia tych umocnień sięga lata 1944 roku. Niemieckie Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych (OKH), w obliczu nieuchronnej ofensywy Armii Czerwonej, podjęło decyzję o budowie gigantycznego systemu fortyfikacji na zapleczu frontu wschodniego. Jednym z kluczowych elementów tej tarczy była linia b2.

Jak opisują Dominik i Marcin Kasprzakowie w książce „Niemieckie fortyfikacje linii b2 z lat 1944-45. Imielin – Bielsko-Biała – Żywiec – Zwardoń”, opisywany odcinek linii rozciągał się na długości około 100 kilometrów. Tworzył on potężną barierę od Imielina, przez Bielsko-Białą i Żywiec, aż po górskie przełęcze w pobliżu Zwardonia.

„Kochbunkier” – uniwersalny żołnierz z betonu

Najliczniejszym elementem tych umocnień były właśnie kochbunkry (niem. Kochbunker). Nazwa pochodzi od Ericha Kocha, gauleitera Prus Wschodnich, który był inicjatorem masowej produkcji tych prefabrykowanych stanowisk. Na samym tylko odcinku od Imielina do Zwardonia zachowało się ich około 500.

Czym dokładnie były te obiekty? To prefabrykowane, betonowe schrony jednoosobowe, które pełniły funkcję uniwersalnych stanowisk strzeleckich lub obserwacyjnych. Ich konstrukcja była prosta, ale przemyślana:

• Integracja z terenem: Osadzano je głęboko w ziemi, najczęściej w ciągu rowów strzeleckich.
• Kamuflaż: Od strony przedpola obsypywano je ziemią aż do wysokości strzelnic, co czyniło je niemal niewidocznymi dla nacierającego wroga.
• Warianty: Wyróżniano obiekty bojowe ze strzelnicami oraz tzw. Kampfstand lub obiekty obserwacyjne, które nie posiadały bocznych otworów i były niemal całkowicie zagłębione w gruncie.

Budowane w cieniu przymusu

Warto pamiętać, że budowa linii b2 była ogromnym przedsięwzięciem logistycznym. Do prac przy kopaniu kilometrów rowów i osadzaniu setek betonowych „garnków” wykorzystywano nie tylko żołnierzy, ale przede wszystkim przymusowych robotników z organizacji Baudienst oraz lokalną ludność cywilną w ramach tzw. Schanzarbeit. Prace prowadzono w pośpiechu, często pod nadzorem organizacji Todt.

Dziś te betonowe obiekty, choć nadszarpnięte zębem czasu, stanowią unikalny skansen architektury obronnej. Wiele z nich zniknęło pod nową zabudową lub zostało zasypanych, jednak te, które przetrwały w Żywcu-Zabłociu, wciąż przypominają o skali niemieckich przygotowań do obrony przed nadciągającym frontem.

Źródło: > Artykuł opracowano na podstawie publikacji: Dominik Kasprzak, Marcin Kasprzak, „Niemieckie fortyfikacje linii b2 z lat 1944-45. Imielin – Bielsko-Biała – Żywiec – Zwardoń”.

Czy w Twojej okolicy również znajdują się pozostałości linii b2? Zachęcamy do dzielenia się zdjęciami i historiami związanymi z tymi lokalnymi zabytkami techniki wojskowej.