Po kilkunastu latach zapomnienia i wyłączenia z ruchu, jedna z architektonicznych perełek Żywiecczyzny – kamienny most łukowy w Rychwałdzie – doczekała się ratunku. Gmina Gilowice podjęła się renowacji ponad stuletniego obiektu, który wkrótce stanie się atrakcją turystyczną i bezpiecznym traktem dla pieszych.

Gmina Gilowice, znana szerzej z popularnego Sanktuarium w Rychwałdzie, posiada w swoich zasobach także cenny zabytek inżynierii drogowej. Przez lata niszczejący, kamienny most na potoku Łękawka, wreszcie otrzymał szansę na rewitalizację.

Historia wykuta w kamieniu (1907–2009)

Most w Rychwałdzie to obiekt o wyjątkowej wartości historycznej dla lokalnej społeczności. Został wybudowany w 1907 roku, w czasach zaboru austriackiego, co czyni go jednym z ciekawszych przykładów galicyjskiej architektury inżynieryjnej w tym regionie.

• Konstrukcja: Jest to most jednoprzęsłowy o konstrukcji łukowej (sklepionej), wykonany z solidnych ciosów kamiennych. Tego typu obiekty charakteryzują się niezwykłą trwałością, jednak dekady eksploatacji i działanie wilgoci zrobiły swoje.
• Funkcja: Przez ponad 100 lat obiekt służył jako główna przeprawa na trasie łączącej Łękawicę z Rychwałdem.

W 2009 roku, ze względu na pogarszający się stan techniczny oraz rosnące natężenie ruchu samochodowego, most został wyłączony z użytkowania. Jego rolę przejęła nowa, betonowa przeprawa wybudowana tuż obok, a stary kamienny most popadł w zapomnienie, zarastając roślinnością i niszczejąc pod wpływem czynników atmosferycznych.

Zakres prac: Od ruiny do atrakcji turystycznej

W 2024 roku Gmina Gilowice ogłosiła przetarg na zadanie pod nazwą “Renowacja zabytkowego mostu – traktu dla pieszych położonego nad potokiem Łękawka”. Inwestycja ta ma na celu nie tylko zabezpieczenie konstrukcji przed zawaleniem, ale przede wszystkim zmianę jej funkcji. Most nie wróci już do obsługi ruchu kołowego – stanie się malowniczym ciągiem pieszo-rowerowym.

Główne założenia remontu obejmują:

1. Wzmocnienie konstrukcji: Zabezpieczenie kamiennego sklepienia i przyczółków.
2. Oczyszczenie kamienia: Usunięcie mchów, porostów i zabrudzeń, aby odsłonić naturalne piękno piaskowca.
3. Nowa nawierzchnia i barierki: Dostosowanie obiektu do bezpiecznego ruchu pieszych i rowerzystów.

Finansowanie inwestycji

Kluczem do realizacji tego trudnego zadania było pozyskanie zewnętrznych środków. Remont obiektów zabytkowych jest niezwykle kosztowny i często przekracza możliwości budżetowe małych gmin.

Gmina Gilowice skutecznie aplikowała o środki w ramach programów rządowych wspierających ochronę dziedzictwa narodowego.

• Źródło finansowania: Inwestycja realizowana jest przy wsparciu środków z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków (część programu Polski Ład). Program ten pozwala samorządom na pokrycie nawet do 98% kosztów inwestycji, co sprawia, że wkład własny gminy jest minimalny.
• Procedury: W 2024 roku gmina przeprowadziła procedury przetargowe (nr ZP.271.6.2024), wyłaniając wykonawcę prac konserwatorskich.

Warto wiedzieć: Władze gminy apelowały również do mieszkańców o udostępnianie archiwalnych fotografii mostu z XX wieku. Materiały te były niezbędne, aby projekt renowacji wiernie oddawał historyczny charakter budowli, zamiast wprowadzać nowoczesne, niepasujące elementy.

Nowa wizytówka Rychwałdu

Odrestaurowany most na rzece Łękawce ma szansę stać się ważnym punktem na turystycznej mapie gminy. Położony w malowniczej scenerii, niedaleko Sanktuarium Matki Bożej Rychwałdzkiej, będzie idealnym miejscem na spacery oraz plenerowe sesje fotograficzne.

Dzięki tej inwestycji Rychwałd udowadnia, że nowoczesna infrastruktura (nowy most z 2009 roku) może współistnieć z szacunkiem dla historii, tworząc harmonijną przestrzeń dla mieszkańców i turystów.